بازار قدیم - بازار جدید

 

حتما کسانی که هم سن و سال بنده و یا بزرگ تر هستند به خوبی به یاد می آورند که در گذشته های نه چندان دور کسبه و تجار نکات بسیار ریزی را در معاملات خود مورد توجه قرار می دادند. به طور مثال بنده به یاد دارم زمانی که ترازوها سنگی بود و پنیرها نیز درون کاغذ فروخته می شد٬‌برخی فروشنده ها معادل کاغذی را که در زیر پنیر می گذاشتند٬‌در کفه ی دیگر ترازو نیز در زیر سنگ ترازو قرار می داند تا حتی به اندازه ی وزن یک کاغذ به خریدار جفا نشده و روزی حلالشان به حرام تبدیل نشود. و نیز معمولا جنس را چند گرمی سنگین تر از میزان درخواستی مشتری به وی می دادند و اعتقاد داشتند که شاهین ترازو باید به مشتری سلام کند. این کسبه معمولا از مومن ترین و مسجدی ترین افراد محل خود بودند و مورد اعتماد و وثوق مردم محل. آنها به خوبی از تاثیر مال حرام بر زندگی و فرزندان خود آگاهی داشتند و از گران فروشی٬‌کم فروشی٬ غش در معامله٬‌ احتکار٬‌ ربا٬‌ و ... به شدت پرهیز می کردند.

اما این افراد که از نظر سواد معمولا افراد متوسطی بودند چگونه و کجا طریقه ی تجارت اسلامی را آموزش دیده بودند؟

آنها این آیه قرآن را بارها و بارها خوانده بودند و آن را به کار می بردند:

تجارت، مردان خدا را از یاد خدا باز نمی‏دارد . (نور: 38)

این تجار و کسبه معمولا افرادی مومن و مسجدی بودند و نمازهای خود را در مساجد به جا می آوردند و در محضر علما و پای منابر آنها احکام مربوط به تجارت را آموخته و از معامله های حلال و حرام٬ احکام مربوط به خمس و زکات آگاهی داشتند و سئوالات شرعی خود را در مراجعه به علما و یا توضیح المسائل آنها برطرف می کردند.

 

این تجار مومن شاگردانی را نیز به همین شیوه تربیت کرده و بازار کار را تحویل این افراد می دادند. در نتیجه سینه به سینه و پشت به پشت تجارت اسلامی منتقل شده و به کار گرفته می شد. اینگونه بود که بازار اسلامی در طول تاریخ مورد وثوق مردم بود و با اعتماد کامل از طرف مردم روبرو بود. همین بازار با افراد مومن خود نقش مهم و تعیین کننده ای را در پیروزی انقلاب اسلامی ایفا نمود و با اعتصابات و تعطیلی های مداوم و سراسری کمر حکومت جور را به همراه مردم انقلابی شکست.

اما به مرور زمان و با افزایش جمعیت و افزایش تقاضای خرید٬ اقبال مردم به بازار بخاطر سابقه ی درخشان و انصاف بازاریان قدیمی٬ گسترش بازار اجتناب ناپذیر بود‌. در نتیجه با شلوغی بازارها٬فاصله گرفتن کسبه و بازاریان از مساجد و تقلیل آنها٬ ورود جوان های ناآگاه به مسائل شریعت و فقدان آموزش مناسب به آنها٬ عدم آگاهی از معاملات حرام و تاثیر آنها در زندگی٬‌ مراجعه نکردن جوانان کاسب به علما برای آموزش احکام معاملات اسلامی و عدم مطالعه در این زمینه٬‌ مراجعه نکردن علما به مردم جهت آموزش و نهی از منکر آنها کار را به جایی رساند که صورت گرفتن معملات صوری و نسیه ای با چک٬‌تلاش برای بدست آوردن سود بیشتر به هر طریق٬ کلاهبرداری و کلاهگزاری٬‌ ترس از ورشکستگی و انجام هر کار خلاف شرع در تجارت٬ احتکار٬‌ غش در معامله٬‌گران فروشی و کم فروشی٬ دستکاری کردن ترازوها٬‌ ربا و ... نوعی زرنگی و نه خلاف شرع خدا تلقی شد.

 

همین نابسامانی در معاملات اقتصادی مردم باعث شد تا خیلی از کسبه بطور ناآگاهانه و گاها تعمدی روزی حلالی را که خداوند اهدای آن را به بنده اش تضمین کرده از راه حرام بدست آوردند. این لقمه ی حرام تاثیرات خود را بر زندگی آنها و قصاوت قلب آنها و تاثیر ناپذیریشان از حق و احکام شریعت گذاشت و باعث شد تا در زمانی که فشارهای اقتصادی بر هم وطنانشان وارد می شد٬ آنها به فکر پر کردن جیب خود و سود بیشتر باشند. این تجار با کمک رانت های اقتصادی و اطلاعاتی٬‌ انحصارها در واردات و یا صادرات٬‌ با احتکار و یا اشباع بازار٬‌ شیوع شایعه ها و ایجاد التهابات در بازار و سایر روش های غیر دینی ثروت های کلان و بادآورده ای را از جیب مردم بدست آوردند و این وضعیت همچنان ادامه دارد.

اگر این شیوه همچنان ادامه یابد و بازاریان و کسبه همچنان از دین و احکام آن دور و دورتر شوند٬‌ نتایج ناگوار و آینده ای بسیار بد در انتظار جامعه ی اسلامی خواهد بود. بخصوص در شرایط امروز جامعه و در حالی که در جنگ اقتصادی با کفار و دنیای استکبار به سر می بریم و نیاز به اقتصاد مقاومتی به شدت احساس می شود٬‌ بازاریان و کسبه می توانند مجددا نقش بی بدیلی را در این مبارزه ایفا کنند.

 

حضرت امام خمینی پس از پایان اعتصابات و در شروع دوباره ی کار بازاریان در پیامی به آنها دو نکته را گوشزد کردند که امروز نیز می تواند چراغ راه بازاریان باشد:

1ـ تجار و کسبه و تولید کنندگان باید از اجحاف و گرانفروشی و هر نوع سوء استفاده از شرایط موجود خودداری نمایند و سعی کنند قیمتها کاملاً عادلانه و بر وفق موازین شرعی باشد؛
 
2ـ لازم است مساوات و برابری اسلامی را کاملاً در نظر گرفته نسبت به طلبهایی که به صورت چک و یا سفته و یا هر نوع دیگر دارند، مراعات لازم را بنمایند و به بدهکاران مهلت کافی بدهند؛ و از فشار آوردن به کسبه‏ای که به خاطر اعتصابات طولانی متضرر شده‏اند خودداری کنند، و به آنان مهلت داده شود که بتوانند به طوری که فشار بر آنها وارد نشود بدهکاریهای خود را بدهند. من از تجار و بازرگانان انتظار دارم این امر انسانی و اسلامی را توجه نموده و عمل نمایند.

 

اما در راستای آشنایی بازاریان و کسبه با احکام اقتصادی شریعت می توان کارهایی را انجام داد.

- علما با تهیه بروشورهای کوتاه و البته سریالی از احکام اقتصادی به کمک طلاب با مراجعه به تجار و کسبه در امر آموزش آنها احتمام کنند.

- حکومت اسلامی کلاس هایی را برای تجار و کسبه و بازاریان برگزار و روش های معاملات اسلامی را آموزش دهند.

- در جهت جذب کسبه ی جوان به دین و برخورداری از اعتقاد دینی آنها برنامه ریزی صورت گیرد.

- بانک ها به معنای تمام کلمه اسلامی شوند.

- خطر و تاثیر مال حرام در زندگی به طور مکرر در جامعه بازگو شده و فیلم های زیادی در این مورد ساخته شود.

- رزاقیت خداوند و تضمین روزی تمامی موجودات از جانب او همه جا گفته و نوشته شود.

- در توزیع بروشورها و برگه های آموزشی در میان کسبه از پایگاه های بسیج کمک گرفته شود.

- نظارت بر معاملات و خرید و فروش ها تشدید شده و با خاطیات به شدت برخورد شود.

- با شفاف سازی و آزاد سازی اقتصادی از رانتهای اقتصادی و اطلاعاتی٬‌ انحصار در واردات و صادرات جلوگیری شود.

- با ثروت های بادآورده از راه های نامشروع برخورد جدی صورت گیرد.

- از واردات اجناسی که تولید کننده ی داخلی آنها را تولید می کند جلوگیری شود.

- ارتباط مستقیم تولید کننده و خریدار برقرار شده و واسطه و دلال حذف گردند.

 

این بحث را با کلام نورانی رسول اکرم صلی الله علیه و آله به پایان می بریم که از تجارت به عنوان پاکیزه ترین شغل یاد فرموده اند، اگر دارای شرایط لازم باشد:

ان اطیب الکسب کسب التجار الذین اذا حدثوا لم یکذبوا واذا ائتمنوا لم یخونوا واذا وعدوا لم یخلفوا واذا اشتروا لم یذموا واذا باعوا لم یطروا واذا کان علیهم لم یمطلوا واذا کان لهم لم یعسروا.

 میزان الحکمة، ص ۱۷۶ج۲۲ .

همانا پاکیزه ترین شغل، شغل بازرگانانی است که چون سخنی گویند، دروغ نگویند و هرگاه امانتی به آنها سپرده شود، خیانت نکنند و هرگاه وعده دهند، خلف وعده نکنند و وقتی چیزی می خرند، [از آن] نکوهش نکنند و وقتی چیزی می فروشند، تعریف و تبلیغ نکنند و هرگاه بدهکارند [در پرداخت بدهی خود] تعلل نورزند و هرگاه طلبکار باشند [برای گرفتن حق خود] فشار نیاورند .

-----

ویل للمطففین الذین اذا اکتالوا علی الناس یستوفون . و اذا کالو هم او وزنو هم یخسرون . الا یظن اولئک انهم مبعوثون . لیوم عظیم . یوم یقوم الناس لرب العالمین

وای به حال کم فروشان آنان که وقتی چیزی را با پیمانه یا وزن از مردم تحویل می گیرند کاملاً حق خود را استیفاء می کنند ولی وقتی چیزی را تحویل مردم می دهند در پیمانه و وزن کمتر می دهند. آیا آنها عقیده ندارند که بعد از مرگ زنده خواهند شدو به روز بزرگ رستاخیز ایمان ندارند . روزی که تمام مردم در پیشگاه خداوند برای تعیین سرنوشت خود می ایستند

سوره مطففین آیات 1تا6

   + سید مجید - ۸:٥۱ ‎ق.ظ ; سه‌شنبه ۱ اسفند ۱۳٩۱